een blog over de 19e eeuw en nu...

een blog over de 19e eeuw en nu...

Over dit Blog


Vanuit mijn praktijk als beeldend kunstenaar ga ik twee interessegebieden onderzoeken. Het eerste is de Franse 19e eeuwse historieschilderkunst en het tweede hoe kunstenaars in die tijd omgingen met de vrije en gecensureerde pers. Ik breng dat in verband met hedendaagse actuele ontwikkelingen en het engagement van waar uit ik mijn werken maak. Op dit blog zal ik reflecteren op mijn oeuvre en de bronnen die ik heb onderzocht, maar het is nadrukkelijk ook een blik vooruit.

Posities

CensuurPosted by Stijn Peeters Tue, November 13, 2018 13:58:00


Vorige week kocht ik dit boek, het beantwoord helemaal aan de verwachtingen die ik er vooraf van had. Naast een historisch overzicht biedt het me veel informatie en uitgangspunten van waaruit ik kan nadenken over de rol van de media en de beeldvorming in mijn eigen tijd. Ook helpt het me om mijn eigen engagement en de beelden die daaruit voortkomen van context te voorzien. Ik zal voor teksten op dit blog vaak teruggrijpen op dit boek.

Censuur vóór publicatie gold na 1822 niet meer voor de geschreven pers, wel kreeg deze vaak na verschijnen te maken met onderzoek en rechtzaken die konden leiden tot een publicatieverbod en boetes. Maar voor de tekenaars en uitgevers van karikaturen golden andere regels, er was sprake van een censuur vooraf. En met ieder wisselend politiek systeem werd er gedoogd of verboden. Afgeschaft in 1814, ingevoerd in 1820, afgeschaft in 1830 weer ingevoerd in 1835, afgeschaft 1848, ingesteld 1852, afgeschaft 1870, ingesteld 1871 en dan eindelijk wordt censuur vooraf voorgoed afgeschaft in 1881.

Tussen 1830 en 1914 verschenen er in Frankrijk zo’n 350 karikatuurtijdschriften en dagbladen. Deze hoeveelheid geeft al aan dat de meest bekende karikaturist Daumier aan de top van een enorme ijsberg van collega tekenaars staat.

Een onderscheid tussen geschreven en getekende agitatie lag volgens veel contemporaine commentaren in het verschil tussen intellect en gevoel, het langzame wegen van standpunten tijdens het lezen en het korte lontje van het ontvlambare beeld, het beeld werd ook door de ongeletterden begrepen en men ging ervan uit dat deze groep veel gemakkelijker te manipuleren en te activeren was. Als langdurig gebruiker van Facebook ben ik, zoals ongetwijfeld velen met mij, bekend met de kort opvlammende emotie bij het zien van een afbeelding met tekst. Het ‘scrollen’ met de muis of het vegen met de vinger maakt ook dat je in de veelheid van berichten niet snel besluit om een lange tekst te lezen, hoe aardig je degene ook vind die de moeite nam om hem samen te stellen, een snelle ‘like’ om het schuldgevoel te onderdrukken is dan de maximaal haalbare beloning van de inspanningen van mijn actieve ‘vriend’.

Natuurlijk heeft de voortdurende aandacht van censoren effect gehad op het werk van de makers van karikaturen. Dezen beriepen zich vaak op hun ‘liberté de crayon’, hun artistieke vrijheid. Ook de autoriteiten maakten een onderscheid. Zo laat een minister van Binnenlandse zaken in 1829 zijn hogere ambtenaren weten in verband met afbeeldingen met Napoleontische inhoud; “ Wat je in het algemeen zonder moeite kunt toelaten zijn dure gravures en litho’s of dit soort media als reproductie van een belangrijk ( en duur) werk, maar wat moet worden verboden zijn prenten over dezelfde onderwerpen die goedkoop en in hoge oplages worden geproduceerd.”

Je zou kunnen zeggen dat werk dat een rol speelt binnen de grenzen van de kunst als neutraler werd ervaren als werk dat zich nadrukkelijk op massa-communicatie richt en bedoeld is directe gevoelens op te roepen.

Philip Guston is een Amerikaans kunstenaar die de populaire beeldtaal na een succesvolle periode als abstract expressionist in zijn tweede carrière als figuratief schilder nadrukkelijk omarmde. Eind 60er jaren maakte hij een hele groep werken die zich richtte op de toenmalige president Richard Nixon, de ‘ Poor Richard’ tekeningen. Over zijn twijfels in verband met zijn positie als kunstenaar ten tijde van de Vietnam-oorlog schrijft hij; “ik voelde me gespleten, schizofreen, de oorlog die woedde in Amerika en daarbuiten, de brutaliteit in de wereld. Wat ben ik voor iemand, beetje thuis zitten, tijdschriften lezen, vervallen in gefrustreerde kwaadheid over alles en nog wat- en dan weer naar het atelier gaan om een rood en een blauw tegen elkaar af te wegen? Ik dacht, er moet toch een manier zijn om iets zinvols te doen?”

Aanvankelijk wilde Guston de tekeningen als comic books publiceren, uiteindelijk besloot hij ze in het atelier te houden en niet naar buiten te brengen. Misschien dacht hij dat het toenmalig grote gevecht binnen de kunstwereld over zijn ‘verraad’ aan het abstract-expressionisme, niet ook nog de extra complicatie kon gebruiken, het verwijt van dienstbaarheid of toepasbaarheid.

Deze conflicten tussen abstract en figuratief, tussen elitaire en populaire beeldtaal lijken in de beeldende kunst al lang gestreden en met een dikke laag stof bedekt.

In het werk dat Judith Bernstein maakte naar aanleiding van de Vietnam oorlog beschouwt ze machtsstructuren vanuit een feministisch perspectief. Haar onderwerpen vindt ze in graffiti zoals je die aantreft op mannentoiletten, de schroef als symbool van fallische onderdrukkings l en geweld in het algemeen. Ze engageert zich ook voor organisaties als de “Guerilla Girls” en de “Fight Censorship Group”. Vorig jaar had ze, op 75 jarige leeftijd, een expositie in het Drawing Center New York waar ze nieuw werk toonde gemaakt als reactie op de verkiezing van Donald Trump als Amerikaans president. De enorme schok die dat teweeg bracht en het besef dat alle strijd voor een betere samenleving geen enkel effect had gehad. In haar werk figureert Trump als ‘Schlongface’, piemelgezicht. In een artikel op elephant.art zegt ze; ‘Mijn werk is grof, maar het is niet obsceen. Het roept geen sexuele gevoelens op, het is gemaakt om politieke redenen”.

Scatologie als thema komt veelvuldig voor in de karikatuur en de volkskunst. Een bekend voorbeeld is de Gargantua van Daumier, waarbij koning Louis Philippe op een toilet zit en wordt gevoerd met geld terwijl hij gunsten en wetten uit poept. Of een prent van Charles Joseph Traviès waarop dezelfde koning als verzamelvat voor de ontlasting van een hele buurt wordt afgebeeld. Het peervormige vat rust op dunne beentjes met elegante schoentjes aan de voeten.

Judith Bernstein opereert voornamelijk in de kunstwereld. Ward Sutton mengt zich als karikaturaal tekenaar nadrukkelijk in het publieke debat en publiceert in een brede waaier aan tijdschriften en kranten als ‘The New York Times ,Rolling Stone, Time, The Nation, Entertainment Weekly and New Yorker. Ook tekent hij onder de schuilnaam ‘Kelly’ voor The Onion waarbij hij zich voor doet als een cartoonist uit het ander kamp. De cartoons brengen een ongemakkelijk gevoel teweeg. Zijn website Sutton Impact toont zijn niet aflatende engagement. Hij zit als cartoonist bovenop de actualiteit. In voorbereidingen op de verkiezingen van deze maand plaatste hij ontwerpen voor verkiezingsaffiches op Sutton Impact als free download. Met de toestemming om deze vrijelijk af te drukken en te verspreiden. Ik kan me voorstellen dat zijn initiatief mede heeft bijgedragen aan de winst van de Democratische Partij en de correctie op de eenpartij-staat.


Bronnen; Foto Judith Bernstein door Donald Stahl.

Digitale catalogus van de tentoonstelling van Judith Bernstein; https://issuu.com/drawingcenter/docs/drawingpapers133_judithbernstein

Link naar Ward Sutton’s website; http://www.suttonimpactstudio.com/









  • Comments(1)//blog.stijnpeeters.com/#post4